Ontginning van het Zandlandschap:

Zichtbare geschiedenis

De basis voor het huidige keileem en zandlandschap is gelegd in de laatste twee IJstijden, het Saalien en Weichselien. Na het Weichselien werd het warmer en begon de zeespiegel te stijgen, het landschap werd natter en er ontstonden uitgestekte hoogvenen. Grote delen van het landschap werden bedekt, slechts enkele hogere zandkoppen staken nog boven het veen uit. Door ontginning en turfwinning is vrijwel al het hoogveen verdwenen tot op het zand. Daarom is er nu weer sprake van een zandlandschap.

↓ Woudontginning
↓ Droge vervening
↓ Heideontginning

↑ Woudontginning

Rond het jaar 1000 was het zand nog bedekt met hoogveen en bossen. Via de beken kon men het gebied binnendringen en werden de oevers bewoonbaar gemaakt. Verdere ontginning ging volgens het recht van opstrek.

↑ Droge vervening

Rond 1500 waren de Beekdalen al enige eeuwen bewoond maar op veel plaatsen lagen nog uitgestrekte hoogvenen. Het kleinschalig gebruik van turf als brandstof was al lang bekend. Halverwege de 16e eeuw kwam de grootschalige winning van turf uit hoogveen op gang. Het werk werd vaak werd gefinancierd door investeerders van buiten Fryslân. Na vertrek van de verveners bleef een schraal zandlandschap achter waarop boeren het moeilijk hadden.

↑ Heideontginning

Nadat het hoogveen in de 19e eeuw grotendeels was afgegraven en landbouwgrond langzaam uitgeput raakte, ontstonden er uitgestrekte heidevelden. Voormalige veenarbeiders leefden er in bittere armoede, vaak had men niet meer dan een eenvoudige hut van plaggen. Aan het begin van de 20e eeuw kwam daarin verbetering dankzij de Woningwet van 1901. De uitvinding van kunstmest maakte het mogelijk de schrale grond vruchtbaar te maken. Grote delen van de heide konden planmatig worden ontgonnen door werklozen in werkverschaffingsprojecten.

↑ Top